Czym jest semaglutyd?

Semaglutyd jest lekiem peptydowym, czyli zbudowanym z aminokwasów, tych samych cegiełek, z których składają się białka. Należy do agonistów receptora GLP-1, grupy leków pobudzających ten sam receptor co wytwarzany przez organizm glukagonopodobny peptyd 1. Do tej grupy należą też eksenatyd, liraglutyd i dulaglutyd.

Co GLP-1 robi w organizmie

Komórki dolnej części jelita uwalniają GLP-1, gdy dociera do nich pokarm. Hormon trafia do trzustki, żołądka i mózgu i wywołuje kilka efektów, które po posiłku działają razem:

• Pobudza trzustkę do uwalniania większej ilości insuliny, ale tylko przy wysokim stężeniu cukru we krwi, dzięki czemu ryzyko hipoglikemii pozostaje małe.
• Obniża glukagon, hormon, który skłania wątrobę do uwalniania cukru.
• Spowalnia opróżnianie żołądka, więc cukier z posiłku trafia do krwi stopniowo.
• Działa na obszary mózgu, które kontrolują głód i sytość.

Dlaczego zmienia się apetyt

Duża część utraty masy ciała przy semaglutydzie wynika z tego, że je się mniej. W badaniu z 2017 roku opublikowanym w Diabetes, Obesity and Metabolism osoby z otyłością, które przez 12 tygodni przyjmowały semaglutyd, zjadały o około 24% mniej kalorii w ciągu dnia posiłków, podczas których mogły jeść do woli. Zgłaszały też mniejszy głód, rzadsze napady łaknienia i większą kontrolę nad jedzeniem, a tłuste potrawy wybierały rzadziej. Lek dociera do obszarów mózgu związanych z apetytem, co prawdopodobnie wyjaśnia te efekty.

Trzy drobne zmiany, jeden lek o długim działaniu

Semaglutyd opiera się na naturalnym hormonie, a jego łańcuch 31 aminokwasów pokrywa się z ludzkim GLP-1 w 94% pozycji. Chemicy Novo Nordisk wprowadzili trzy zmiany, opisane w Journal of Medicinal Chemistry w 2015 roku:

• W pozycji 8 naturalną alaninę zastąpiono kwasem aminoizomasłowym (Aib). Dzięki temu enzym DPP-4 nie może przeciąć hormonu, co normalnie kończy działanie GLP-1 w ciągu kilku minut.
• W pozycji 34 lizynę zamieniono na argininę, tak aby została tylko jedna lizyna do kolejnej zmiany.
• Lizyna w pozycji 26 niesie łącznik i dikwas tłuszczowy o 18 atomach węgla. Ten łańcuch przyczepia się do albuminy, głównego białka krwi, więc lek krąży powoli, zamiast być usuwany przez nerki.

W porównaniu z liraglutydem, jego poprzednikiem podawanym codziennie, semaglutyd wiąże się z receptorem GLP-1 około trzy razy słabiej, ale znacznie silniej z albuminą. W praktyce ważniejsze jest wiązanie z albuminą i to ono pozwala na dawkowanie raz w tygodniu.

Tabletka oprócz zastrzyku

Peptydy zwykle ulegają zniszczeniu w żołądku, dlatego prawie wszystkie trzeba wstrzykiwać. Rybelsus omija ten problem dzięki substancji zwiększającej wchłanianie o nazwie SNAC. SNAC na krótko podnosi pH wokół tabletki i pomaga semaglutydowi przejść przez ścianę żołądka. Mimo to wchłania się tylko niewielka część każdej dawki. Dlatego tabletkę trzeba połknąć na czczo, popijając niewielką ilością wody, co najmniej 30 minut przed jedzeniem lub innymi lekami.

Jak długo pozostaje w organizmie

U ludzi okres półtrwania semaglutydu wynosi około tygodnia. Przy stałej dawce tygodniowej stężenie we krwi stabilizuje się po czterech do pięciu tygodni. Leczenie zaczyna się od niskiej dawki, zwiększanej co cztery tygodnie, co daje układowi pokarmowemu czas na przystosowanie. Ozempic stosuje się w dawce 0,5, 1 lub 2 mg na tydzień, a typowa dawka podtrzymująca Wegovy wynosi 2,4 mg na tydzień.

W skrócie

• Semaglutyd to zmodyfikowana kopia hormonu jelitowego GLP-1, a nie nowy rodzaj hormonu.
• Ochrona przed DPP-4 i silne wiązanie z albuminą sprawiają, że jedna dawka działa około tygodnia.
• Obniża cukier we krwi po posiłkach i zmniejsza apetyt poprzez działanie na mózg.
• Jest dostępny jako zastrzyk oraz, dzięki substancji zwiększającej wchłanianie, jako tabletka.