Η ιστορία της σεμαγλουτίδης

Η σεμαγλουτίδη δεν εμφανίστηκε από τη μια μέρα στην άλλη. Πίσω της βρίσκονται σχεδόν σαράντα χρόνια έρευνας στις ορμόνες και ένα προηγούμενο φάρμακο της Novo Nordisk που έδειξε ποια χημικά τεχνάσματα κρατούν ένα εύθραυστο πεπτίδιο περισσότερο στον οργανισμό.

Η ανακάλυψη του GLP-1

Στις αρχές της δεκαετίας του 1980, επιστήμονες που μελετούσαν το γονίδιο της γλυκαγόνης διαπίστωσαν ότι κωδικοποιεί και άλλα, άγνωστα πεπτίδια. Η εργασία ομάδων στη Βοστώνη και την Κοπεγχάγη, μεταξύ αυτών των Joel Habener, Svetlana Mojsov και Jens Juul Holst, έδειξε ότι ένα από αυτά, το GLP-1, ενισχύει έντονα την απελευθέρωση ινσουλίνης. Το 2024 οι Habener, Mojsov και η ερευνήτρια της Novo Nordisk Lotte Bjerre Knudsen έλαβαν το Βραβείο Lasker για τις ανακαλύψεις που οδήγησαν στα φάρμακα GLP-1.

Το πρόβλημα μιας ορμόνης που ζει δύο λεπτά

Το φυσικό GLP-1 έμοιαζε ιδανικό φάρμακο για τον διαβήτη, μόνο που ο οργανισμός το απομακρύνει σχεδόν αμέσως. Το πρώτο φάρμακο που έλυσε αυτό το πρόβλημα ήταν η εξενατίδη, ένα πεπτίδιο που ανακαλύφθηκε αρχικά στο σάλιο της σαύρας γνωστής ως τέρας Gila. Εγκρίθηκε στις ΗΠΑ το 2005 και χορηγούνταν με ένεση δύο φορές την ημέρα.

Η λιραγλουτίδη δείχνει τον δρόμο

Η Novo Nordisk ακολούθησε διαφορετικό δρόμο. Συνδέοντας ένα λιπαρό οξύ με το ανθρώπινο GLP-1, δημιούργησε τη λιραγλουτίδη, που δεσμεύεται στη λευκωματίνη και διαρκεί αρκετά ώστε να αρκεί μία ένεση την ημέρα. Εγκρίθηκε για τον διαβήτη ως Victoza το 2009 στην Ευρώπη και το 2010 στις ΗΠΑ, και αργότερα για τον έλεγχο του βάρους ως Saxenda. Η λιραγλουτίδη απέδειξε ότι η μέθοδος του λιπαρού οξέος λειτουργεί, και οι δημιουργοί της έβαλαν στόχο μια εβδομαδιαία εκδοχή.

Ο σχεδιασμός ενός εβδομαδιαίου μορίου

Η ομάδα δοκίμασε πολλούς συνδυασμούς λιπαρού οξέος, συνδέτη και αλλαγών στα αμινοξέα. Ο νικητής υποψήφιος, που περιέγραψαν το 2015 ο Jesper Lau και οι συνεργάτες του, συνδύαζε μια αλυσίδα δικαρβοξυλικού οξέος 18 ατόμων άνθρακα με προστασία από το DPP-4. Σε μικρόσωμους χοίρους είχε χρόνο ημιζωής περίπου 46 ωρών, κάτι που έδειχνε εβδομαδιαία χορήγηση στον άνθρωπο. Ονομάστηκε σεμαγλουτίδη.

Τα κλινικά προγράμματα

Η Novo Nordisk έδωσε όνομα σε κάθε κύρια σειρά μελετών της. Το SUSTAIN δοκίμασε τις εβδομαδιαίες ενέσεις στον διαβήτη τύπου 2 και το PIONEER το δισκίο. Το STEP αφορούσε τον έλεγχο του βάρους, ενώ τα SELECT, FLOW και ESSENCE μελέτησαν αργότερα την καρδιά, τους νεφρούς και το ήπαρ. Η σελίδα της έρευνας συνοψίζει τα κύρια αποτελέσματα.

Ορόσημα εγκρίσεων

• Δεκέμβριος 2017: ο FDA ενέκρινε το Ozempic, μια εβδομαδιαία ένεση για ενήλικες με διαβήτη τύπου 2. Η Ευρωπαϊκή Επιτροπή ακολούθησε τον Φεβρουάριο του 2018.
• Σεπτέμβριος 2019: το Rybelsus έγινε το πρώτο φάρμακο GLP-1 σε δισκίο που εγκρίθηκε στις ΗΠΑ. Η έγκριση στην ΕΕ ήρθε τον Απρίλιο του 2020.
• Ιούνιος 2021: ο FDA ενέκρινε το Wegovy, σεμαγλουτίδη 2,4 mg, για τον μακροχρόνιο έλεγχο του βάρους. Η ΕΕ το ενέκρινε τον Ιανουάριο του 2022.
• Δεκέμβριος 2022: η έγκριση του Wegovy στις ΗΠΑ επεκτάθηκε σε εφήβους από 12 ετών.
• Μάρτιος 2024: με βάση τη μελέτη SELECT, ο FDA πρόσθεσε στο Wegovy τη μείωση του κινδύνου εμφράγματος, εγκεφαλικού και καρδιαγγειακού θανάτου σε άτομα με καρδιοπάθεια και υπερβάλλον βάρος.
• Ιανουάριος 2025: ο FDA ενέκρινε το Ozempic για τη μείωση του κινδύνου νεφρικής ανεπάρκειας, επιδείνωσης της νεφρικής νόσου και καρδιαγγειακού θανάτου σε άτομα με διαβήτη τύπου 2 και χρόνια νεφρική νόσο.
• Αύγουστος 2025: το Wegovy έλαβε στις ΗΠΑ ταχεία έγκριση για ενήλικες με MASH, μια σοβαρή μορφή λιπώδους ήπατος, με μέτρια έως προχωρημένη ηπατική ίνωση.

Ζήτηση και ελλείψεις

Η ζήτηση αυξήθηκε ταχύτερα από την παραγωγή. Οι υγειονομικές αρχές στην Ευρώπη και στις ΗΠΑ κατέγραψαν ελλείψεις φαρμάκων σεμαγλουτίδης από το 2022, και οι ευρωπαϊκές ρυθμιστικές αρχές ζήτησαν από τους γιατρούς να δίνουν το Ozempic κατά προτεραιότητα σε ασθενείς με διαβήτη. Ο FDA κήρυξε το τέλος της έλλειψης στις ΗΠΑ τον Φεβρουάριο του 2025, αφού η Novo Nordisk αύξησε την παραγωγή.

Τι ακολουθεί

Η έρευνα συνεχίζεται με υψηλότερες δόσεις, νέα δισκία, συνδυασμούς με άλλες ορμόνες και παθήσεις από την οστεοαρθρίτιδα έως τους εθισμούς. Οι εγκεκριμένες χρήσεις εξακολουθούν να διαφέρουν μεταξύ ΕΕ, Ηνωμένου Βασιλείου και ΗΠΑ, και κάθε νέα χρήση χρειάζεται τα δικά της στοιχεία και τη δική της αξιολόγηση από τις αρχές.